خیبر،خیبریاصهیون-جیش محمدقادمون

در گفت و گو حبیب الله قلعه  کارشناس ارشد امور زبان عنوان شد:

تنوع زبانی در ایران، میراث ملی و سرمایه اجتماعی ارزشمندی است

کامیاران نیوز:حبیب الله قلعه از فرزندان خردمند ونخبه کامیاران است هراز چندگاهی مقالاتی تحت عناوین مختلف درحوزه زبان شناسی از این فرزند شایسته کامیاران منتشر می گردد وامیدداریم این روند همچنان ادامه داشته باشد تا در حوزه زبان شناسی شهرکامیاران همچنان حرف های زیادی برای گفتن داشته باشد.

همشهریان عزیز در این خصوص اگر سولاتی داشته باشند می توانند از طریق قسمت نظران آن را ارسال نمایند که قطعا جناب آقای قلعه مستحضر هستند وبه موقع جواب های لازم را تقدیم همشهریان محترم خواهند نمود.

آخرین مورد در این خصوص گفتگوئی با این استاد زبان شناسی است که توسط خانم شهلا اخلاقی تهیه گردیده است که عینا تقدیم محضر شریف شما وملت بزرگ ایران می گردد.

کامیاران نیوز:پیشینه تحقیقات در سراسر جهان اثبات می‌كند كه مؤثرترین راه برای آموزش مفاهیم و مهارت‌ها به كودكان، استفاده از زبان مادری آنهاست كه این آموخته‌ها در سراسر عمر با او می‌ماند.

به گزارش شاهو خبر؛ تنوع زبانی موضوعی طبیعی در جوامع محسوب می‌شود و در این میان موضوع اصلی، به رسمیت شناختن، فهمیدن و البته ارج نهادن به این نوع زبان به‌عنوان یك نظم طبیعی در جهان است. با توجه به اینكه زبان مادری نخسیتن زبانی است كه گوش نوزاد با آن آشنا می‌شود، اهمیت ویژه‌ای دارد. این زبان، هویت ما را شكل می‌دهد و حامل فرهنگ ما برای آیندگان است. درباره زبان و ادبیات با "حبیب‌الله ‌قلعه" كارشناس ارشد زبان به گفت‌وگو نشستیم كه در ادامه می‌خوانید:

• تعریف شما از زبان و نقش آن در شكل‌گیری هویت انسان چیست؟

با وجود اینكه دانشمندان و متخصصان حوزه زبان و دیگر حوزه‌های عملی، تعاریف متعدد و متفاوتی از زبان ارائه كرده‌اند، تاكنون تعریفی جامع و كامل از زبان ارائه نشده است كه به‌صورت نسبی مورد قبول همه باشد. محققان مختلف برنامه بینش و خاستگاه فلسفی و نیز مكتب زبان‌شناسی مورد علاقه خود را از منظری متفاوت و زاویه ویژه‌ای اجرا می‌كنند. به همین دلیل تلاش برای تعریف زبان را به تلاش برای نگه داشتن یك ماهی بزرگ زنده در دست تشبیه كرده‌اند.
 برخی محققان نیز تلاش كرده‌اند كه با تركیب چند تعریف مختلف، تعریف كامل‌تر و جامع‌تری از زبان ارائه دهند. به‌عنوان مثال الگوی «براون»، زبان را نظامی متشكل از مجموعه نشانه‌های قراردادی عمدتا آوایی و‌گاه هم تصویری می‌داند كه حامل معنایی خاص انسان است، در جوامع زبانی یا فرهنگ‌های مختلف هم برای ایجاد ارتباط میان انسان‌ها به كار می‌رود و اكتساب آن در همه انسان‌ها به‌صورتی نسبتا یكسان است. زبان و فرایند یادگیری آن ویژگی جهانی بودن دارد. زبان، مهم‌ترین و اصیل‌ترین وسیله ارتباط بیان اندیشه و احساسات و عواطف است و یكی از عناصر تعریف وتشخیص ملت‌ها و كشورها محسوب می‌شود.

• چرا بسیاری از زبان‌شناسان بر آموزش زبان مادری تأكید می‌كنند؟

این موضوع كه كودكان به زبان مادری خودآموزش ببینند، موضوع بسیار مهمی است، چون این زبان تنها زبانی است كه كودكان به بهترین شكل متوجه می‌شوند. پیشینه تحقیقات در سراسر جهان نیز این موضوع را اثبات می‌كند كه مؤثرترین راه برای آموزش مفاهیم و مهارت‌ها به كودكان، استفاده از زبان مادری آنهاست كه این آموخته‌ها در سراسر عمر با او می‌ماند.

• ایران به‌عنوان كشور چند قومیتی و دارای تنوع زبان مادری، چه نقشی در شكل‌گیری فرهنگ و تمدن داشته است؟

تعدد و تنوع زبان مادری در كشور ما نشانه غنای زبان، فرهنگ و تمدن ایرانیان است. این تنوع زبانی در ایران، موضوعی طبیعی، میراث انسانی و ملی و همچنین سرمایه اجتماعی بسیار گرانبهایی است. تنوع زبانی كشور ما یك سرمایه است، نه یك بدهی و یك فرصت است، نه یك تهدید. زبان‌های فارسی، كردی، تركی، عربی و بلوچی در كشورها هریك محدود به یك جغرافیای ویژه‌ای هستند.

• زبان در قانون اساسی كشور چه جایگاهی دارد و تا چه اندازه به زبان مادری اهمیت داده شده است؟

بعد از پیروزی انقلاب شكوهمند اسلامی قانونگذاران نظام جمهوری اسلامی ایران در تدوین قانون اساسی حقوق قومیت‌های كشور را در قانون اساسی رعایت كردند و با درج اصل پانزدهم قانون اساسی، زبان فارسی به‌عنوان زبان مشترك كشور معین شد. همچنین استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه‌های گروهی و نیز تدریس و آموزش ادبیات آنها در مدارس را به‌صورت آزاد و قانونی پیشنهاد كردند و اقوام متعدد ایرانی با رأی قاطع بی‌نظیر خود، به قانونی اساسی و اصول آن رأی دادند.

• به نظر شما آموزش زبان مادری، واگرایی قومیتی را به وجود می‌آورد یا همگرایی و انسجام ملی؟

اقوام به بهترین مشكل ممكن همگرایی و انسجام ملی را حفظ و تقویت می‌كنند. محكم‌ترین دلیل برای اثبات این ادعا، آن است كه اقوام ایرانی با زبان متفاوت به تناسب در نظرگرفتن حقوق آنها در قانون اساسی با مشاركت در همه پرسی قانون اساسی، رأی بی‌نظیر و تاریخی به قانون اساسی دادند كه درهیچ دموكراسی سابقه نداشته است. اقوام هنگامی كه ببینند به زبان مادری، فرهنگ و هویت آنها احترام بیشتری گذاشته می‌شود مسلما به كشور، سرزمین، ملت و حكومت خود وابسته‌تر و دلگرم‌تر می‌شوند. كما اینكه در زمان جنگ تحمیلی نیز اقوام ایرانی با زبان مادری متفاوت وابستگی و عشق به كشور را با دل وجان و مال به اثبات رسانده واعلام كردند.

• زبان مادری چه پیوندی با هویت آدمی دارد؟

زبان مادری تنها زبانی است كه انسان‌ها هویت اجتماعی وروان شناختی خود را با آن به دست می‌آورند. این، زبانی است كه آنها را به ریشه‌های خانوادگی فرهنگی متصل می‌كند.

• انسان موجود اندیشه‌ورزی است. در این اندیشه زبان مادری چه اهمیتی دارد؟

زبان به ما این امكان را می‌دهد كه بتوانیم اندیشه‌ها و مفاهیم پیچیده را منتقل كنیم. با زبان می‌توانیم درباره غیرممكن‌هایی حرف بزنیم كه ممكن است هرگز هم اتفاق نیفتاده باشند. زبان پیشرفت‌های بشر را ممكن كرده و بشریت با اتكا به زبان از سایر‌گونه‌های حیوانی متمایز و به‌عنوان اشرف مخلوقات مطرح شده است. یک فیلسوف بزرگ درباره اساس انسان بحث كرده و گفته است: «من فكر می‌كنم، پس هستم». اكنون همه ما فهمیده‌ایم كه زبان، اساس انسانیت است و ارتباطات انسانی بیشتر متكی بر زبان است.

• دراین میان زبان مادری چه جایگاهی دارد؟

زبان‌ها عامل ارتباط ادراك و تعامل هستند و مسیر گذشته، حال و آینده را ترسیم می‌كنند. انسان‌ها در مناطق جغرافیایی مختلف با گذشته تاریخی خاصی‌زاده می‌شوند و ارزش‌ها و آداب و رسوم و همچنین بایدها و نبایدهای مختلف در شیوه‌های زندگی به تناسب زبان به آنها آموخته می‌شود. آموزش زبان مادری كاملا طبیعی و ضروری است. البته در كنار آن، انسان‌ها به زبان مشتركی هم نیاز دارند تا بتوانند با یكدیگر ارتباط برقرار كنند. با اینكه تنوع زبانی كاملا طبیعی است، اما به زبان مشتركی نیز نیاز داریم تا با كسانی كه خارج از حیطه زبان مادری‌مان هستند ارتباط برقرار كنیم، اما عواطف و احساسات و مفاهیم می‌توانند به بهترین شكل توسط زبان مادری منتقل شوند. در برخی موارد، زبان مادری تنها ابزار موجود برای انتقال مفاهیم ذكر شده است.

• راهكار شما برای حفظ و ارتقای زبان مادری چیست؟

زبان‌های كمترشناخته شده به‌صورت گسترده مورد استفاده قرارنمی گیرند كه‌‌ ترویج این زبان‌ها، می‌توان به گسترش و‌‌ ترویج ارزش داشتن چند زبان وجایگاه كسانی كه به بیش از یك زبان صحبت می‌كنند كمك كند. در رسانه و اجتماعات انسانی باید این موضوع اهمیت داده شود. همچنین باید بیلبوردها و فیلم‌ها و مقالاتی تهیه شود تا ارزش‌های چندزبانی تبلیغ شود و این میراث زنده بماند. شب و روز جهانی زبان‌ها در تقویم رسمی كشور می‌تواند به این موضوع كمك كند. تدریس وآموزش زبان‌های ایرانی در مدارس نیز تدوین کتاب‌های آشنایی با زبان‌های ایرانی برای تدریس در مدارس كشور راهكار مناسبی است. آشنایی و استفاده نسل كنونی و نسل آتی با فرهنگ كشور و همچنین راه‌اندازی تالارهای گفت‌وگو بخشی دیگر از این راهكارها محسوب می‌شود.

• و سخن آخر...؟

عمیق‌ترین و اصیل‌ترین هویت انسانی هر فرد براساس نخستین اتباطات زبانی او یعنی زبان مادری شكل می‌گیرد و سخن گفتن، نوشتن و خواندن به زبان مادری، یکی از ابتدایی‌ترین حقوق هر انسانی محسوب می‌شود.

گفت و گو: شهلا اخلاقی